Geen van de beroemde kristallen schedels is afkomstig uit gedocumenteerde archeologische opgravingen. Onderzoek door het British Museum en het Smithsonian bracht sporen van gereedschap uit het industriële tijdperk aan het licht - het zijn waarschijnlijk 19e-eeuwse artefacten, geen Maya-schatten. De legende doet het echter nog altijd goed, en de geschiedenis van de vervalsing zelf is minstens zo kleurrijk als de mythe die ze ontkrachtte.
Een doorzichtige schedel, uit een blok kwarts gesneden, ziet eruit als een rekwisiet uit een avonturenfilm. Toch golden de beroemdste exemplaren tientallen jaren als authentieke artefacten uit precolumbiaans Amerika. Pas onder de microscoop bleek dat het om een van de knapste vervalsingen uit de geschiedenis van de museumwereld ging.
Waar kwamen de kristallen schedels vandaan?
In de 19e eeuw doken er in Europese en Amerikaanse collecties een tiental ‘oude’ schedels van kwarts op. Ze werden verkocht als werken van de Azteken of Maya’s, en enkele belandden in gerenommeerde musea. Het probleem is dat geen enkele tijdens gecontroleerde opgravingen werd gevonden - ze ‘doken’ allemaal pas op de antiquiteitenmarkt op.
Het spoor van veel exemplaren leidt bovendien naar één persoon: de Parijse antiquiteitenhandelaar Eugène Boban, door wiens handen een deel van de schedels ging die later met legendes werden omgeven. Hoeveel zijn er eigenlijk? In musea en grotere collecties zijn het er een tiental, hoewel niemand de moderne kopieën nog kan tellen.
Wat microscopisch onderzoek aantoonde
Het British Museum en het Smithsonian onderzochten hun schedels en analyseerden microscopische bewerkingssporen. Het oordeel was eenduidig: op het oppervlak zijn regelmatige sporen zichtbaar van roterend en slijpend gereedschap uit het industriële tijdperk, dat precolumbiaanse ambachtslieden niet kenden. Het gaat om 19e-eeuwse of latere voorwerpen, en het spoor leidt onder meer naar slijpwerkplaatsen in Idar-Oberstein en naar Braziliaans kwarts.
Het materiaal zelf verdient overigens respect. Kwarts - in de doorzichtige variant bekend als bergkristal - heeft een hardheid van 7 op de schaal van Mohs en vertoont geen splijting, waardoor het uitsnijden van een schedel schuurmiddelen en weken werk vereist. Juist daarom zijn de microscopische sporen zo veelzeggend: oude en industriële technieken laten in dit mineraal totaal verschillende ‘vingerafdrukken’ achter.
De Schedel van het Lot, oftewel de zaak-Mitchell-Hedges
De bekendste van allemaal is de schedel van Mitchell-Hedges, die de naam ‘Schedel van het Lot’ kreeg. Volgens een familieverhaal zou Anna Mitchell-Hedges deze in de jaren twintig van de 20e eeuw hebben gevonden in de ruïnes van de Maya-stad Lubaantun in Belize. Die versie wordt echter sterk betwist: er bestaat geen documentatie van deze opgravingen en op de schedel zijn sporen van moderne bewerking aangetroffen. Waarschijnlijk werd het exemplaar simpelweg op een veiling in de jaren veertig gekocht.
Uit het atelier van Brazi
Het mineraal waaruit de beroemde schedels zijn gesneden, kennen we in ons atelier door en door. In onze collectie vind je sieraden en ruwe kristalclusters van dit mineraal - zonder legendes, maar wel met 10% korting met de code BRAZIBLOG10.
Waarvoor zouden kristallen schedels dienen?
Hier komen we op het terrein van het geloof. De moderne mythe - met de ‘legende van de dertien schedels’ als bekendste voorbeeld - schrijft ze toe aan de Maya’s, Azteken en zelfs Atlantis, en kent ze buitengewone krachten en de rol van bewakers van oeroude kennis toe. Het is een verhaal dat in de 20e eeuw ontstond op het snijvlak van popcultuur en de New Age-beweging, niet een overlevering uit de precolumbiaanse tijd - al is het als legende bijzonder suggestief verteld.
Een nieuwe golf van belangstelling kwam met de film ‘Indiana Jones en het Koninkrijk van de Kristallen Schedel’ uit 2008. Tegenwoordig zijn schedels van kwarts en andere mineralen legitieme verzamelobjecten: ze kunnen indrukwekkend zijn, maar hebben geen enkele archeologische waarde.
Bestaat er dan een kristallen schedel? Absoluut - alleen als werk van moderne slijpers, niet als reliek van een verdwenen beschaving. Kwarts zelf blijft een van de interessantste mineralen die de aarde voortbrengt - over hoe de kristallen ervan überhaupt groeien, schreven we in de tekst groeien stenen?.